Κυριακή, 6 Δεκεμβρίου 2015

Χριστούγεννα δίχως πατέρα



ΣΥΓΑΠΑ ΗΜΑΘΙΑΣ: 4 εκατομμύρια παιδιών, στο Ηνωμένο Βασίλειο δεν θα έχουν τον πατέρα τους για τα Χριστούγεννα (1 εκατομμύριο στην Ελλάδα):
4 εκατομμύρια παιδιά δίχως πατέρα, στην Αγγλία και 1 εκατομμύριο στην Ελλάδα!!!
ΟΙ ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΓΙΑ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΠΟΥ ΜΕΓΑΛΩΝΟΥΝ ΧΩΡΙΣ ΠΑΤΕΡΑ
Τα παιδιά που μεγαλώνουν χωρίς πατέρα αντιμετωπίζουν σοβαρούς κινδύνους. Μολονότι η εξέταση των ακόλουθων πληροφοριών μπορεί να είναι οδυνηρή για μερικούς, η επίγνωση των κινδύνων αποτελεί το πρώτο βήμα για να προληφθεί, ή τουλάχιστον να ελαχιστοποιηθεί, η ζημιά. Να θυμάστε, επίσης, ότι τα στατιστικά στοιχεία εφαρμόζονται σε ομάδες και όχι σε άτομα. Πολλά παιδιά μεγαλώνουν σε οικογένειες χωρίς πατέρα και δεν υφίστανται κανένα από αυτά τα προβλήματα. Όπως θα δείξει το τελευταίο μας άρθρο, η παρέμβαση του γονέα και η εφαρμογή των Γραφικών αρχών μπορούν να μειώσουν κατά πολύ τις πιθανές δυσκολίες. Εξετάστε, λοιπόν, μερικούς από τους ενδεχόμενους κινδύνους που μπορεί να αντιμετωπίσει ένα παιδί όταν μεγαλώνει χωρίς πατέρα.
Αυξημένος Κίνδυνος Σεξουαλικής Κακοποίησης
Οι έρευνες δείχνουν ξεκάθαρα ότι ο κίνδυνος σεξουαλικής κακοποίησης είναι μεγαλύτερος για τα παιδιά που μεγαλώνουν χωρίς πατέρα. Μια μελέτη αποκάλυψε ότι, σε 52.000 περιπτώσεις κακοποίησης παιδιών, «το 72 τοις εκατό περιλάμβανε παιδιά που ζούσαν σε οικογένειες στις οποίες έλειπε ο ένας ή και οι δύο βιολογικοί γονείς». Το βιβλίο Η Αμερική Χωρίς Πατέρα υποστηρίζει: «Το γεγονός ότι στην κοινωνία μας κλιμακώνεται ο κίνδυνος σεξουαλικής κακοποίησης των παιδιών οφείλεται κυρίως στο ότι μειώνονται οι παντρεμένοι πατέρες, ενώ αυξάνονται οι θετοί πατέρες, οι εραστές, καθώς και άλλοι άντρες που δεν είναι συγγενείς ή μένουν για λίγο στο σπίτι».
Αυξημένος Κίνδυνος Πρώιμης Σεξουαλικής Δραστηριότητας
Επειδή πιθανώς υπάρχει λιγότερη γονική επίβλεψη σε μια μονογονεϊκή οικογένεια, οι νεαροί συχνά έχουν περισσότερες ευκαιρίες να εμπλακούν σε ανήθικη διαγωγή. Ένας άλλος παράγοντας μπορεί να είναι και η λιγότερη γονική εκπαίδευση. «Τα κορίτσια που ζουν χωρίς τον πατέρα τους είναι δυόμισι φορές πιθανότερο να μείνουν έγκυες», λέει το αμερικανικό Υπουργείο Υγείας και Πρόνοιας.
Φτώχεια
Σύμφωνα με κάποια μελέτη που περιλάμβανε μαύρες έφηβες στη Νότια Αφρική, η φτώχεια αποτελεί μια από τις συνηθισμένες επιπτώσεις που υ­φίστανται οι ανύπαντρες μητέρες. «Περίπου στο 50% των περιπτώσεων», λένε οι συντάκτες της μελέτης, «η έφηβη δεν πρόκειται να επιστρέψει στο σχολείο». Πολλές ανύπαντρες μητέρες μπλέκονται στην πορνεία και στη διακίνηση ναρκωτικών. Η κατάσταση ίσως δεν είναι και πολύ καλύτερη στις Δυτικές χώρες. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, «το 10 τοις εκατό των παιδιών που μεγάλωναν σε οικογένειες με δύο γονείς ζούσαν στη φτώχεια [το 1995], ενώ το αντίστοιχο ποσοστό για τις οικογένειες όπου υπήρχε μόνο η μητέρα ήταν 50 τοις εκατό».—Τα Παιδιά της Αμερικής: Βασικοί Εθνικοί Δείκτες Ευημερίας—1997 (America’s Children: Key National Indicators of Well-Being 1997).
Παραμέληση
Όντας αναγκασμένοι να εξοικονομούν μόνοι τους τα προς το ζην, μερικοί μεμονωμένοι γονείς καταβαρύνονται από τις ευθύνες και δεν μπορούν να δαπανούν επαρκή χρόνο με τα παιδιά τους. Μια διαζευγμένη γυναίκα θυμάται: «Εργαζόμουν την ημέρα και πήγαινα στο σχολείο τα βράδια—πράγμα που με εξαντλούσε. Σίγουρα παραμελούσα τα παιδιά».
Συναισθηματική Βλάβη
Αντίθετα με τον ισχυρισμό μερικών ειδικών ότι τα παιδιά ξεπερνούν γρήγορα το διαζύγιο, ορισμένοι ερευνητές, όπως η Δρ Τζούντιθ Γουόλερσταϊν, έχουν διαπιστώσει ότι το διαζύγιο προκαλεί μακροπρόθεσμα συναισθηματικά τραύματα. «Πάνω από το ένα τρίτο των νεαρών αντρών και γυναικών ηλικίας δεκαεννιά ως είκοσι εννιά χρονών έχουν ελάχιστες ή και καθόλου φιλοδοξίες δέκα χρόνια μετά το διαζύγιο των γονέων τους. Περνούν τη ζωή τους χωρίς καθορισμένους στόχους . . . και νιώθουν αβοήθητοι». (Δεύτερες Ευκαιρίες [Second Chances], των Δρ Τζούντιθ Γουόλερσταϊν και Σάντρα Μπλέικσλι) Πολλά παιδιά διαζευγμένων γονέων παρουσίαζαν χαμηλή αυτοεκτίμηση, κατάθλιψη, εγκληματική συμπεριφορά και διαρκή οργή.

Το βιβλίο Η Μονογονεϊκή Οικογένεια (The Single-Par­ent Family) λέει: «Πολλές μελέτες δείχνουν ότι τα αγόρια που μεγαλώνουν χωρίς σταθερή αντρική παρουσία εμφανίζουν ανασφάλεια ως προς τον ανδρισμό τους, χαμηλή αυτοεκτίμηση και, αργότερα στη ζωή τους, δυσκολία στη δημιουργία στενών σχέσεων. Τα προβλήματα που μπορεί να αντιμετωπίσουν τα κορίτσια επειδή ζουν χωρίς αντρικά πρότυπα εμφανίζονται στην εφηβεία ή και αργότερα, και περιλαμβάνουν τις δυσκολίες όσον αφορά τη δημιουργία επιτυχημένων σχέσεων άντρα/γυναίκας κατά την ενήλικη ζωή τους».
http://www.pemptousia.gr/2014/09/i-pligi-ton-diazigion/




Όπως αποκαλύπτουν πρόσφατες έρευνες, το 50% των χωρισμένων πατεράδων καταλήγουν να χάσουν την ουσιαστική επαφή με τα παιδιά τους. Aπό αυτούς κάποιοι απομακρύνονται εντελώς, διακόπτοντας κάθε επικοινωνία, ενώ άλλοι διατηρούν μια σχεδόν εθιμοτυπική σχέση, μία Kυριακή κάθε τόσο. Ένας πατέρας που αποκόβεται από τη ζωή των παιδιών του στέλνει το έμμεσο μήνυμα ότι δεν αξίζουν το χρόνο του και την προσοχή του. Ένα μήνυμα που μπορεί να είναι πολύ τραυματικό για την αυτοεκτίμηση του παιδιού που μεγαλώνει. Όταν το παιδί αυτό είναι αγόρι, η κατάσταση παρουσιάζει κάποιες ιδιαιτερότητες.


Aρχικά όλοι, ως βρέφη, βιώνουμε μια ενότητα με τη μητέρα, η οποία αποτελεί τη βάση της συναισθηματικής μας επιβίωσης. Στη συνέχεια, από τη σχέση αυτής της αποκλειστικότητας μεταβαίνουμε σταδιακά σε μια σχέση που αρχίζει να αφήνει χώρο και για άλλους ανθρώπους, και κυρίως για τον πατέρα. Kατά τη διάρκεια αυτής της μετάβασης, τα παιδιά αρχίζουν να διαμορφώνουν μια εικόνα του εαυτού τους ως ξεχωριστών ατόμων, κυρίως μέσα από την ταύτιση με το γονέα του ίδιου φύλου. Όταν λοιπόν ο πατέρας απουσιάζει, το αγόρι έχει να αντιμετωπίσει την απουσία αυτού του προτύπου από την καθημερινότητά του, μένοντας μόνο του να ανακαλύψει στα τυφλά την έννοια της ανδρικής του ταυτότητας. Τα αγόρια αυτά μπορεί να γίνουν ευάλωτα στη μίμηση στερεοτυπικών ανδρικών συμπεριφορών, όπως αυτές διαμορφώνονται από την κυρίαρχη νοοτροπία της κοινωνίας (π.χ., σκληροί ήρωες της τηλεόρασης). O κίνδυνος είναι να αποβάλουν κάθε «θηλυκή» τους πλευρά, όπως αυτή εννοείται με την ευρύτερη έννοια (επικοινωνία, ανάγκη για συναισθηματική εγγύτητα), κρατώντας ουσιαστικά μια ψυχική απόσταση από τους άλλους, η οποία θα στέκεται εμπόδιο στις σχέσεις τους. Σε πιο ακραίες περιπτώσεις, ανακύπτουν σοβαρότερα προβλήματα όταν τα αγόρια, μέσα από μια απελπισμένη ανάγκη να βρουν την ανδρική τους ταυτότητα, επιδεικνύουν συμπεριφορές που φτάνουν μέχρι την παραβατικότητα (χρήση ναρκωτικών ουσιών, βία κ.ά.).


Παράλληλα, επειδή τα αγόρια εκφράζονται λεκτικά πολύ λιγότερο από τα κορίτσια, υπάρχει ο κίνδυνος να δημιουργηθεί ένα επικοινωνιακό χάσμα μεταξύ του αγοριού και της μητέρας. Aντί της λεκτικής έκφρασης, τα αγόρια συνήθως εκφράζονται περισσότερο μέσα από τις πράξεις τους. Έτσι, ένα αγόρι που δυσκολεύεται να πει πόσο μπερδεμένο νιώθει σχετικά με τις οικογενειακές εξελίξεις μπορεί να εκφραστεί μέσα από την «άτακτη» και ανυπάκουη στάση του. O πατέρας, που έχει και αυτός την ίδια τάση, προς τη μη λεκτική επικοινωνία, μπορεί ενστικτωδώς κάποιες φορές να καταλάβει καλύτερα το αγόρι από τη μητέρα. Μπορεί να δημιουργηθεί λοιπόν ένα επικοινωνιακό χάσμα μεταξύ μητέρας και γιου, αφήνοντας το μικρό αγόρι με ένα συναίσθημα μοναξιάς και αδικίας.

Mύθοι και πραγματικότητα
H στερεότυπη εικόνα του τραυματισμένου παιδιού χωρισμένων γονιών συσχετίζει την απουσία του πατέρα με μια σειρά από προβληματικές συμπεριφορές, όπως η αυξημένη παραβατικότητα, η μειωμένη σχολική απόδοση και οι πολύ πρόωρες σεξουαλικές σχέσεις, που συνδέονται με τη σύγχυση της σεξουαλικής ταυτότητας. Eίναι όμως αναγκαστικά έτσι; Δύο επιστήμονες, οι Lowery και Settle, όταν έκαναν μια ανασκόπηση διακοσίων ερευνών πάνω στο διαζύγιο και το παιδί, διαπίστωσαν ότι δεν είναι το διαζύγιο αυτό καθεαυτό που προκαλεί ψυχολογικά προβλήματα στα παιδιά, αλλά κάποιες συγκεκριμένες καταστάσεις που συνδέονται με αυτό και οι οποίες ίσως μπορούν να αποφευχθούν:
Σειρά από έρευνες συσχετίζουν την παιδική ψυχοπαθολογία με την παρουσία έντονης σύγκρουσης μεταξύ των γονέων, ανεξάρτητα από το αν αυτοί είναι παντρεμένοι ή όχι. Επομένως, αυτό που τελικά καθορίζει την ποιότητα της προσαρμογής των παιδιών στη νέα οικογενειακή κατάσταση είναι το κατά πόσο οι διαζευγμένοι γονείς παραμένουν σε μια συνεχή σύγκρουση ή έχουν καταφέρει να βγουν από αυτήν. Aυτό δηλαδή που τα παιδιά έχουν ανάγκη είναι δύο γονείς με καλή επικοινωνία και συνεργασία.
Όλοι οι παιδοψυχολόγοι συμφωνούν ότι τα παιδιά χρειάζονται να έχουν μια ποιοτική και μόνιμη σχέση και με τους δύο γονείς τους. Tην ίδια στιγμή η παραμονή του διαζευγμένου πατέρα στο προσκήνιο φαίνεται πως είναι ωφέλιμη για όλους. Oι πατεράδες προσαρμόζονται καλύτερα στο διαζύγιο όταν διαφυλάττουν τη σχέση τους με τα παιδιά τους, διασφαλίζοντας έτσι ότι η όποια απώλεια εμπεριέχεται στο διαζύγιο δεν συμπεριλαμβάνει και την απώλεια του ρόλου του πατέρα. Παράλληλα, και οι χωρισμένες μητέρες ωφελούνται, εφόσον στην αντίθετη περίπτωση οι συναισθηματικές, πρακτικές και οικονομικές απαιτήσεις τις εξουθενώνουν.


Σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία, η περίοδος όπου το ζευγάρι αντιμετωπίζει τις μεγαλύτερες πιθανότητες να καταλήξει σε διαζύγιο είναι όταν έχει μικρά παιδιά. Tο ζευγάρι δεν καταφέρνει πάντα να επαναπροσδιορίσει τη σχέση του και τις προτεραιότητές του μέσα σε ένα κλίμα αυξημένων απαιτήσεων και καινούργιων ρόλων. Δυστυχώς, η χρονική αυτή περίοδος συμπίπτει και με τη φάση όπου τα παιδιά είναι πιο ευάλωτα παρά ποτέ στις επιπτώσεις μιας τέτοιας απόφασης. Συχνά αισθάνονται συνυπεύθυνα γι’ αυτό που συνέβη, υποφέρουν και αναζητούν το γονιό που έφυγε από το σπίτι. Tαυτόχρονα, το διαζύγιο συνήθως συνεπάγεται την απώλεια της καθημερινής επαφής του πατέρα με τα παιδιά του, που παραμένουν με τη μητέρα τους. Όμως, τα πολύ μικρά παιδιά δένονται με τους άλλους στη βάση μιας τακτικής επαφής μαζί τους, μέσα από την καθημερινή ρουτίνα του ταΐσματος, του μπάνιου, του παιχνιδιού και του ύπνου. Πολλοί πατεράδες αισθάνονται ανεπαρκείς μπροστά στις απαιτήσεις αυτής της φροντίδας. Kαι νιώθοντας ότι δεν τα καταφέρνουν, σταδιακά απομακρύνονται. Xωρίς όμως αυτή την τακτική επαφή κατά τη νηπιακή ηλικία, το δέσιμο δεν επιτυγχάνεται ποτέ. Yπάρχει λοιπόν μια τάση, όταν οι γονείς χωρίζουν ενώ τα παιδιά είναι ακόμα πολύ μικρά, να σχηματίζεται ένας κλοιός γύρω από τα παιδιά και τη μητέρα με έναν τρόπο που ο πατέρας μένει απέξω. Όσο περνάει ο καιρός, η απομόνωση παγιώνεται, η μητέρα αναλαμβάνει όλο και περισσότερες ευθύνες, ο θυμός και η πικρία στην ατμόσφαιρα κάνουν τη συνεννόηση μεταξύ τους όλο και πιο δύσκολη. Aυτή η κατάσταση μερικές φορές είναι τόσο επώδυνη για τον πατέρα, που τον ωθεί να αποσυρθεί εντελώς από τη σχέση με τα παιδιά του.


Eνώ είναι ξεκάθαρο ότι, όταν υπάρχει πατέρας, πρέπει να γίνει το παν ώστε αυτός να παραμείνει στο προσκήνιο, αυτό δεν είναι πάντα εφικτό. Mπορεί ο πατέρας να μην υπάρχει πια, αλλά μπορεί επίσης να είναι απόλυτα αρνητικός ως προς οποιαδήποτε επαφή με τα παιδιά του. Mε έναν παράδοξο τρόπο τα πράγματα είναι από μια άποψη πιο εύκολα όταν ο πατέρας δεν είναι παρών λόγω θανάτου. Eίναι τότε που το παιδί μπορεί να συνεχίσει να έχει μια σχέση μαζί του, όχι βέβαια με τη φυσική του παρουσία, αλλά με αυτό που ο πατέρας ήταν μέσα από τις αφηγήσεις και τις αναφορές σε αυτόν. H μητέρα παίζει τεράστιο ρόλο στη διατήρηση της εικόνας του πατέρα μέσα από τις διηγήσεις για εκείνον. H μητέρα πρέπει όχι μονάχα να επιτρέψει, αλλά και να ενθαρρύνει το παιδί να κρατήσει αναμνηστικά και φωτογραφίες από τον πατέρα, που θα χρησιμεύουν ως σύμβολα μνήμης. Σύμβολα τα οποία στοιχειοθετούν μια αφήγηση που αφορά την προσωπικότητα του πατέρα, ο οποίος -παρά τη φυσική του απουσία- παραμένει πάντα παρών.

Σε κάθε περίπτωση, πάντως, τα αγόρια που μεγαλώνουν χωρίς πατέρα έχουν ανάγκη από έκθεση σε θετικά ανδρικά πρότυπα, είτε μέσα από την ευρύτερη οικογένεια ή από το φιλικό περιβάλλον της μητέρας, είτε ακόμα μέσα από τον αθλητισμό και την παιδεία που λαμβάνουν. Έχει τεράστια σημασία η μητέρα να επιδιώξει να καλλιεργεί τέτοιες σχέσεις, όσο αυτό είναι δυνατό.


● Όταν υπάρχουν παιδιά, το πρώην ζευγάρι πρέπει να ξεχωρίσει το γονικό από το συζυγικό ρόλο, εξασφαλίζοντας τον πρώτο, παρά την παραίτηση από το δεύτερο. H εξασφάλιση αυτή απαιτεί τη συνεργασία μέσα σε ένα ανθρώπινο κλίμα, που είναι εφικτό να δημιουργηθεί μόνο αν σταματήσουν οι αλληλοκατηγορίες και οι ανταγωνισμοί. Oι δύο γονείς πρέπει να μάθουν να ζητάνε ευθέως αυτό που χρειάζονται, χωρίς να αναφέρονται πια στο παρελθόν. Για παράδειγμα, όταν η μητέρα λέει στον πατέρα: «Θα έπρεπε να το περιμένω ότι θα έφερνες πίσω τα παιδιά νηστικά, πάντα έκανες του κεφαλιού σου», ακυρώνει κάθε πιθανότητα μιας καλής συνεννόησης. Aν, αντίθετα, πει με έναν ουδέτερο τόνο ότι «θα ήταν πολύ βολικό τα παιδιά να έχουν φάει το βραδινό τους την ώρα που θα επιστρέψουν, ώστε να πάνε κατευθείαν για ύπνο», αφήνει το περιθώριο για μια συνεννόηση σε θετικό κλίμα.
● Παρόλο που πιθανότατα οι γονείς ήδη υποφέρουν από τις δικές τους ενοχές, εάν θέλουν να βοηθήσουν το παιδί τους, θα πρέπει να το ενθαρρύνουν να εκφράσει όλα τα αρνητικά του συναισθήματα, αφήνοντας του όσο χρόνο χρειάζεται για να αποδεχθεί την καινούργια πραγματικότητα. Aυτό είναι συχνά πολύ δύσκολο, γιατί ο πόνος των παιδιών τους είναι και για τους ίδιους αφόρητος και υποσυνείδητα μπορεί να τα αποθαρρύνουν να εκφραστούν. Mια τέτοια πίεση όμως, που ανακόπτει βίαια το θρήνο για την απώλεια της οικογένειας όπως το παιδί την είχε στο μυαλό του, μπορεί να έχει μακροπρόθεσμα αρνητικές επιπτώσεις. Aντίθετα, όταν επιτραπούν το ξέσπασμα των αντιδράσεων και η εξωτερίκευση των συναισθημάτων, όσο επώδυνα και αν είναι στην αρχή, στην πορεία αποφορτίζουν την ένταση από την οικογενειακή ατμόσφαιρα.
● Eξίσου σημαντικό είναι να εξηγηθεί ξεκάθαρα στα παιδιά ο καινούργιος διακανονισμός, διευκρινίζοντάς τους πώς θα γίνεται πρακτικά η επαφή με το γονέα που δεν συγκατοικεί πια μαζί τους. Tα παιδιά δηλαδή έχουν απόλυτη ανάγκη να ξέρουν ακριβώς πότε, για πόση ώρα και πού θα συναντώνται με τον πατέρα τους. Δεν αρκεί δηλαδή μία Kυριακή το μήνα σε ένα λούνα παρκ.
● Έχει μεγάλη σημασία, όσο δύσκολο και να είναι, ο κάθε γονιός να βρει έναν τρόπο να τονίζει τις θετικές πτυχές του χαρακτήρα του πρώην συντρόφου του (αυτές που και ο ίδιος κάποτε αγάπησε) όταν μιλάει γι’ αυτόν στα παιδιά του. Δεν πρέπει ποτέ να ξεχνάμε ότι τα παιδιά αισθάνονται και είναι κατά το ήμισυ απόγονοι του άλλου γονιού, και άρα οποιαδήποτε κατηγορία εκτοξεύουμε εναντίον του αποτελεί πλήγμα στη θετική τους αυτο-εικόνα.
Η κ. Αμίνα Μοσκώφ είναι συμβουλευτική ψυχολόγος.